Номер 98, страница 75 - гдз по белорусскому языку 9 класс учебник Валочка, Васюковіч

98. Прачытайце тэкст. Растлумачце, чаму ён мае такую назву.

Клён

Клён рос сярод такіх жа як і ён дрэў каліс..ці вельмі даўно па-са..аных уздоўж старога вузен..кага завулка горада. Увесну сады і кветнікі цудо..на расцв..талі. Усюды спявалі птушкі і стракаталi конікі. А двары напа..няліся звонкімі дзіцячымі г..ласамі. Клён быў старым але дужым а па сва..й прыгажосці ён вызначаўся сярод усіх дрэў гэтага заулка. Дзеці бега..чы па тратуары мімаволі любаваліся старым клёнам а ён хаваў іх ад летн..й спёкі. І здавалася, што так будзе заўсёды.

Але час ішоў. Дзеці падрасталі, а іх бацькі старыліся. А горад рос, і яго ўжо^М не задавольвалі старэнькія вузенькія вулачкі. Жыхарой драўляных хат пачалі перасяляцца ў новыя добраўпарадкаваныя кватэры, а іх хаты паступова знеслі. Цяпер клён жыў зусім адзін, і побач з ім не засталося ніводнага старога дрэва. Але ні халодныя вятры яго не сагнулі, ні сонца не асмаліла.

Аднойчы ўвесну да яго падышоў стары з палачкай. Ён пагладзіў ствол дрэва, агледзеўўся навокал і сказаў:

— Так, нікога ўжо тут няма, толькі ты, дзед, адзін застаўся з майго маленства.

Ад гэтых слоў клён страпянуўся, і яго лісцікі зашамацелі. У той дзень ён зразумеў, што не адзінокі (Паводле Т. Дамаронак).

Дзе рос клён? Чаму ён узрадаваўся сустрэчы са старым чалавекам?

Спішыце першы абзац тэксту, устаўляючы прапушчаныя літары і расстаўляючы знакі прыпынку. Назавіце часткі складаназлучаных сказаў, будова якіх адпавядае простым ускладненым сказам. Абгрунтуйце сваю думку.

Зрабіце сінтаксічны разбор двух складаназлучаных сказаў (на выбар) з другога абзаца (парадак і ўзор разбору змешчаны ў Дадатку).

Знайдзіце ў тэксце зваротак. Растлумачце яго ролю ў маўленні.

✍️ Выкарыстоўваючы тэкст, паразважайце на тэму «Маё маленства».

1. Клён рос уздоўж старога вузенькага завулка горада. Ён узрадаваўся сустрэчы са старым чалавекам, таму што зразумеў, што ён не адзінокі. Чалавек пазнаў у ім сведку свайго маленства, назваў яго дзедам, і гэтыя словы напоўнілі жыццё дрэва новым сэнсам.

2. Клён рос сярод такіх жа, як і ён, дрэў, калісьці вельмі даўно пасаджаных уздоўж старога вузенькага завулка горада. Увесну сады і кветнікі цудоўна расцвіталі. Усюды спявалі птушкі, і стракаталі конікі. А двары напаўняліся звонкімі дзіцячымі галасамі. Клён быў старым, але дужым, а па сваёй прыгажосці ён вызначаўся сярод усіх дрэў гэтага завулка. Дзеці, бегаючы па тратуары, мімаволі любаваліся старым клёнам, а ён хаваў іх ад летняй спёкі. І здавалася, што так будзе заўсёды.

Часткі складаназлучаных сказаў, будова якіх адпавядае простым ускладненым сказам:
Клён быў старым, але дужым... (просты сказ, ускладнены аднароднымі выказнікамі).
Дзеці, бегаючы па тратуары, мімаволі любаваліся старым клёнам... (просты сказ, ускладнены адасобленай акалічнасцю, выражанай дзеепрыслоўным зваротам).
Абгрунтаванне: гэтыя часткі, з'яўляючыся граматычнымі асновамі ў складзе складаназлучаных сказаў, маюць у сваім саставе ўскладняльныя элементы — аднародныя члены сказа або адасобленыя члены сказа, што робіць іх падобнымі па будове да простых ускладненых сказаў.

3. Сінтаксічны разбор сказаў (на выбар):

Дзеці падрасталі, а іх бацькі старыліся.
Сказ складаназлучаны, апавядальны, няклічны. Складаецца з дзвюх частак, злучаных супраціўным злучнікам а.
Першая частка: Дзеці падрасталі. (просты, двухсастаўны, неразвіты). Дзейнік – Дзеці, выказнік – падрасталі.
Другая частка: іх бацькі старыліся. (просты, двухсастаўны, развіты). Дзейнік – бацькі, выказнік – старыліся, азначэнне – іх.

Але ні халодныя вятры яго не сагнулі, ні сонца не асмаліла.
Сказ складаназлучаны, апавядальны, няклічны. Складаецца з дзвюх частак, злучаных паўторным спалучальным злучнікам ні... ні.
Першая частка: ні халодныя вятры яго не сагнулі. (просты, двухсастаўны, развіты). Дзейнік – вятры, выказнік – не сагнулі, азначэнне – халодныя, дапаўненне – яго.
Другая частка: ні сонца не асмаліла. (просты, двухсастаўны, няпоўны, развіты). Дзейнік – сонца, выказнік – не асмаліла.

4. Зваротак у тэксце: дзед. (У сказе: «...толькі ты, дзед, адзін застаўся з майго маленства».)
Роля ў маўленні: зваротак «дзед» выкарыстоўваецца для персаніфікацыі клёна. Стары чалавек звяртаецца да дрэва як да жывой, роднай істоты, падкрэсліваючы яго ўзрост і значнасць як сведкі мінулага. Гэта надае выказванню эмацыянальнасць, цеплыню і паказвае глыбокую сувязь чалавека з прыродай і сваім мінулым.

5. Маленства — гэта не проста час, гэта месцы і ўспаміны, якія застаюцца з намі на ўсё жыццё. Як для старога чалавека з апавядання родным быў стары клён, так і ў маёй памяці жыве вобраз высокай таполі каля дома. Яна была маўклівым сведкам нашых дзіцячых гульняў і сакрэтаў. Здавалася, што так будзе заўсёды. Гады ідуць, горад мяняецца, як і той завулак, дзе рос клён. Але кожны раз, калі я бачу старое дрэва, яно нагадвае мне пра тую таполю і пра маё бесклапотнае маленства, пра сувязь з месцам, дзе я вырас. Гэтыя ўспаміны, як карані дрэва, трымаюць нас і нагадваюць, хто мы ёсць.