Номер 59, страница 48 - гдз по белорусскому языку 9 класс учебник Валочка, Васюковіч

59. Прачытайце тэкст. Карыстаючыся кампазіцыйнай схемай тыпу тэксту (с. 15), дакажыце, што тып гэтага тэксту — разважанне.

Чалавек не ўзнікае так —

Ён збываецца, адбываецца

Як ратай*,

Як дзівак,

Як мастак,

Ад якога свет адбываецца.

Чалавек не ўзнікае так,

Бы ў кішэні вякоў пятак.

Ён сціраецца аб дарогі,

Разбіваецца аб адчаі,

Пераходзіць ва ўсе трывогі

Веку,

Што яго прыручае.

Перш чым вочы заслоняць векам,

Чалавек хоча стаць чалавекам.

Р. Барадулін.

Якія тыпы складаных сказаў сустракаюцца ў тэксце?

Выпішыце складаны сказ з рознымі відамі сувязі частак, падкрэсліце граматычныя асновы. Назавіце сродкі сінтаксічнай сувязі частак.

Запішыце выдзеленыя словы ў пачатковай форме. Падбярыце да іх аднакаранёвыя.

Растлумачце напісанне слоў з арфаграмай «Правапіс прыставак на зычныя».

59. Гэты тэкст з'яўляецца разважаннем, таму што ў ім вылучаецца тэзіс (Чалавек не ўзнікае так), прыводзяцца доказы, аргументы (Ён збіваецца, адбіваецца...) і робіцца вывад (Перш чым вочы засланяць векам, Чалавек хоча стаць чалавекам).

У тэксце сустракаюцца складаназалежныя сказы.

Складаны сказ з рознымі відамі сувязі: Чалавек не ўзнікае так — ён збіваецца, адбіваецца, як ратай, як дзівак, як мастак, ад якога свет адбіваецца. Граматычныя асновы: чалавек не ўзнікае; ён збіваецца, адбіваецца; свет адбіваецца. Сродкі сінтаксічнай сувязі: бяззлучнікавая (з дапамогай працяжніка) і падпарадкавальная (з дапамогай злучальнага слова якога).

збіваецца – пачатковая форма збівацца; аднакаранёвыя: збіць, збой, біць.
адбіваецца – пачатковая форма адбівацца; аднакаранёвыя: адбіць, адбітак, біццё.
рата́й – пачатковая форма ратай; аднакаранёвыя: араць, ралля.
сціраецца – пачатковая форма сцірацца; аднакаранёвыя: сцерці, сцёрты, церці.
разбіваецца – пачатковая форма разбівацца; аднакаранёвыя: разбіць, разбіты, бой.
пераходзіць – пачатковая форма пераходзіць; аднакаранёвыя: пераход, хадзіць, ход.
прыручае – пачатковая форма прыручаць; аднакаранёвыя: ручны, прыручэнне, рука.
засланяць – пачатковая форма засланяць; аднакаранёвыя: заслона, засланіць, слон.

У слове збіваецца пішацца прыстаўка з-, таму што корань пачынаецца са звонкага зычнага [б]. У слове сціраецца пішацца прыстаўка с-, таму што корань пачынаецца з глухога зычнага [ц]. У слове разбіваецца ў прыстаўцы раз- пішацца літара з, бо корань пачынаецца са звонкага [б]. У слове адбіваецца прыстаўка ад- з'яўляецца нязменнай.