Номер 170, страница 126 - гдз по белорусскому языку 9 класс учебник Валочка, Васюковіч

170. Прачытайце тэкст, дайце яму загаловак. Знайдзіце і прачытайце бяззлучнікавыя складаныя сказы. Пракаменціруйце іх інтанацыю.

Бяззлучнікавыя складаныя сказы характарызуюцца складаным пунктуацыйным афармленнем. Адпаведна могуць узнікнуць цяжкасці пры выбары пунктуацыйнага знака: коскі, кропкі з коскай, двухкроп'я або працяжніка. Таму важна выбраць паслядоўнасць у асэнсаванні матэрыялу: інтанацыя → сэнсавыя адносіны → знак прыпынку.

Інтанацыя — асноўны паказчык сэнсавых адносін паміж часткамі бяззлучнікавага складанага сказа.

Калі часткі ў бяззлучнікавым складаным сказе раздзяляюцца коскай, яны вымаўляюцца з пералічальнай інтанацыяй, з невялікім павышэннем голасу ў канцы кожнай часткі, за выключэннем апошняй, і раздзяляюцца невялікімі паўзамі: Спадала гарачыня, гусцелі фарбы наваколля, духмяна пахла лугавой травой (А. Варановіч). Умоўнае абазначэнне інтанацыі сказа: [↗], / [↗], / [↘].

Часткі, раздзеленыя кропкай з коскай, вымаўляюцца з паніжэннем голасу пад канец кожнай, са значнымі паўзамі паміж імі. Часткі характарызуюцца інтанацыйнай завершанасцю і тэматычным адзінствам: Ужо зацвілі верасы; пышнае ўбранне дрэў сям-там пачынала жаўцець; даспелы ліст, зрывауючыся з галінак ад лёгкага подыху, трапятаўся, як матылёк (М. Паслядовіч). Умоўнае абазначэнне інтанацыі сказа: [↘]; // [↘]; // [↘].

Сказы з двухкроп'ем паміж часткамі чытаюцца з невялікім паніжэннем голасу ў першай частцы, паўзай пасля яе і павышэннем голасу ў наступнай частцы: Мы — тройчы дзеці ў вечным крузе: мы — дзеці роднае сям'і (Н. Гілевіч). Умоўнае абазначэнне інтанацыі сказа: [↘]: // [↗].

Пры чытанні сказаў, часткі якіх раздзелены працяжнікам, голас павышаецца ў канцы першай часткі і паніжаецца ў другой: Хацеў сказаць слова — язык не паварушыўся. Умоўнае абазначэнне інтанацыі сказа: [↗] — // [↘].

Такім чынам, чытанне з пэўнай інтанацыяй знаходзіць выражэнне ў знаку прыпынку паміж часткамі (Паводле Н. Даўбешкі).

170. Спадала гарачыня, гусцелі фарбы наваколля, духмяна пахла лугавой травой.

Часткі сказа, раздзеленыя коскай, вымаўляюцца з пералічальнай інтанацыяй, з невялікім павышэннем голасу ў канцы кожнай часткі (акрамя апошняй) і раздзяляюцца невялікімі паўзамі. Умоўнае абазначэнне інтанацыі сказа: [↗], / [↗], / [↘].

Ужо зацвілі верасы; пышнае ўбранне дрэў сям-там пачынала жаўцець; даспелы ліст, зрываючыся з галінак ад лёгкага подыху, трапятаўся, як матылёк.

Часткі сказа, раздзеленыя кропкай з коскай, вымаўляюцца з паніжэннем голасу пад канец кожнай і са значнымі паўзамі паміж імі. Яны характарызуюцца інтанацыйнай завершанасцю. Умоўнае абазначэнне інтанацыі сказа: [↘]; // [↘]; // [↘].

Мы — тройчы дзеці ў вечным крузе: мы — дзеці роднае сям’і.

Сказ з двукроп’ем чытаецца з невялікім паніжэннем голасу ў першай частцы, паўзай пасля яе і павышэннем голасу ў наступнай частцы. Умоўнае абазначэнне інтанацыі сказа: [↘] : // [↗].

Хацеў сказаць слова — язык не паварушыўся.

Пры чытанні сказа, часткі якога раздзелены працяжнікам, голас павышаецца ў канцы першай часткі і паніжаецца ў другой. Умоўнае абазначэнне інтанацыі сказа: [↗] — // [↘].